این مزار در منتهیالیه شمالشرق منطقهی سراب، بهنام «آچه مزار» و به فاصله ۲۵ کیلومتری از مرکز ولسوالی ورس واقع شده و منسوب به محل دفن دو سید بهنامهای سید محمد و سید سرور میباشد.
به اساس معلومات پراکندهای که از منابع دسته اول و دسته دوم در این زمینه وجود دارد، سید محمد از سادات حسینی بوده و نسب او به امام زینالعابدین (ع) میرسد. نسبنامه او به ترتیب زیر است:
سید محمد ابن سید یحیی کبیر ابن سید اسماعیل ابن سید احمد ابن سید محمد ابن سید احمد ابن سید عبدالله ابن سید جعفر ابن سید محمد ابن سید ابوالعشاء ابن سید زید ابن سید محمد ابویعلی غمزه قزوینی ابن سید محمد ابن سید احضر ابن سید احمد ابن سید جعفر شاعر ابن سید محمد ابن زید شهید ابن حضرت امام زینالعابدین (ع).
سید محمد و سید سرور از ظلم خلفای بنیعباس به افغانستان کنونی متواری شده بودند. اینکه از کدام مسیر وارد افغانستان شدهاند، معلومات دقیقی در دست نیست، اما در منطقهای بهنام خشک نو، که آخرین نقطهی غربی ولسوالی ورس است، مدتی اقامت داشته و بعداً راهی منطقهی سراب شدهاند.
نقل مردم حاکی از آن است که ایشان توقف اندکی در منطقهای بهنام پای کوه میخ داشتهاند، و مزار حسنک منسوب به قدمگاه ایشان است. قدمگاه دیگری نیز منسوب به شاه سراب است که امروزه بهنام مزار دهن قلپری یاد میشود و در منطقهی سراب قرار دارد.
در قریهای بهنام سر دشت سراب، اثری از سم اسپ در دل سنگ به چشم میخورد که مردم محل آن را نیز به اثر سم اسپ شاه سراب نسبت میدهند. بالاخره، در دامنهی کوه سراب که از آخرین نقاط شرقی این منطقه میباشد، از دنیا رفته و در همان محل دفن میشوند.
از همان زمان، این مزار زائرین داشته و سیلابی که به طرف قبر جاری شده، در نزدیکی قبر به دو حصه تقسیم شده است و زیارت محفوظ و مصون باقی مانده است. از همان روز، سال به سال بر تعداد زائرین این مکان افزوده شده است، بهطوری که نه تنها مردم ولسوالی ورس، بلکه از ولسوالی پنجاب، نقاط مختلف بامیان، ولسوالیهای لعل و سرجنگل ولایت غور، ولایت دایکندی و اقصا نقاط دایزنگی نیز زائر دارند.
اساساً باورهای مردم هزارهجات به مکانهایی چون مزار شاه سراب، دغدغه و ریشهی عقیدتی دارد، و از این رهگذر میخواهند گامی به جلو بگذارند. کارهای زائرین در این مزار که ناشی از همان عقیدهشان به زیارت مذکور میباشد، نمیتوان به برداشتهای سلیقهای و بیمعنی تعبیر کرد، بلکه کوچکترین عمل زائرین در اینجا، ریشه در اعماق باورها و اندیشههای عقیدتی آنان دارد.
از رفتن کنار چشمهی زلال این مزار و نوشیدن یا برداشتن آب از این چشمه بهعنوان تبرک، و گرفتن سنگریزهها و شستن بعضی گیاهان بهنام بدره و کوزهتَنی در این چشمه، همه حکایت از عقیدهی این زائرین دارد که در یک رشتهی محکم باورها طی سالیان دراز، نسل به نسل دست به دست شده و در حوزهای بهنام عقیده قابل تعریف است.
کوههای بلند و زیبای کوه شاه سراب که در سمت شرقی این مزار واقع شدهاند، و نیز چشمهای که از دامن این کوه میجوشد و بهنام چشمهی مزار مشهور است، زیبایی خاصی به این مکان بخشیدهاند.
صحبتهای مردم در این زیارت که نزدیک به یک امر خارقالعاده است – از جمله تغییر رنگ آب چشمهی این مزار که توأم با تغییرات و وقوع حادثات در سطح کشور بوده – و همچنین شفا یافتن مریضان صعبالعلاج، از دیگر مواردی است که بر شمار زائرین این مزار افزوده است.
