قطعنامه «نسل نو سادات افغانستان» در دفاع از کرامت انسانی و دادخواهی مدنی
بسم‌الله الرحمن الرحیم
«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ، وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ» [آل عمران: 54]
قطعنامه رسمی جامعه «نسل نو سادات افغانستان»
در دفاع از کرامت انسانی و دادخواهی مدنی؛ مطالبه پاسخ‌گویی و عذرخواهی محمد محقق از جامعه سادات افغانستان و پیگیری اقدامات مدنی، حقوقی و بین‌المللی.
این قطعنامه، همراه با اسناد و مدارک مرتبط، به زبان انگلیسی نیز تهیه و برای اطلاع، بررسی و پیگیری به نهادها و مراجع بین‌المللی ذی‌ربط ارائه خواهد شد.
مقدمه
جامعه سادات افغانستان، به‌عنوان بخشی ریشه‌دار و تاریخی از جامعه افغانستان و متشکل از طیف‌های گوناگون اجتماعی، مذهبی، فرهنگی و علمی، شامل زنان و مردان، پیران و جوانان، نسل جدید، دانشجویان، استادان، علما، روشنفکران، متخصصان، نویسندگان و اقشار مختلف اجتماعی، با حفظ احترام به همه اقوام، مذاهب و گروه‌های افغانستان، این قطعنامه را در واکنش به اظهارات و مواضع آقای محمد محقق صادر می‌نماید.
این قطعنامه حاصل یک اختلاف شخصی نیست؛ بلکه واکنشی مدنی به مسئله‌ای است که از نگاه جامعه سادات، با کرامت انسانی، حرمت اجتماعی، مسئولیت اخلاقی شخصیت‌های سیاسی، منع تبعیض و ضرورت پاسخ‌گویی صاحبان قدرت و نفوذ اجتماعی ارتباط مستقیم دارد.
جامعه سادات افغانستان بر این باور است که اختلاف سیاسی، نقد عملکرد افراد و مخالفت با دیدگاه‌های سیاسی، حق هر انسان و هر جریان است؛ اما هیچ اختلاف سیاسی نمی‌تواند مجوز تحقیر، اهانت، برچسب‌زنی یا برخورد تبعیض‌آمیز با یک جامعه انسانی باشد.
قرآن کریم صراحتاً می‌فرماید:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَىٰ أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ … وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ … وَمَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولَٰئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»
این آیه، تمسخر، عیب‌جویی و نام‌گذاری تحقیرآمیز را منع کرده و عدم توبه پس از چنین رفتاری را با تعبیر «ظالمون» یاد می‌کند.
همچنین خداوند می‌فرماید:
«وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ کُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ»
یعنی انسان نباید از سر تکبر و خودبزرگ‌بینی از مردم روی برگرداند؛ زیرا خداوند متکبران و فخرفروشان را دوست ندارد.
و نیز:
«إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ»
خداوند متکبران را دوست نمی‌دارد.
از سوی دیگر، قرآن معیار عدالت را حتی در برابر نزدیکان و در برابر منافع شخصی چنین تعیین می‌کند:
«کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِکُمْ…»
یعنی برای عدالت استوار بایستید، حتی اگر این عدالت علیه خود شما باشد.
بر مبنای همین اصول، جامعه «نسل نو سادات افغانستان» موارد زیر را تصویب می‌نماید:
فصل اول
تشخیص و محکومیت
ماده ۱ ـ محکومیت صریح اهانت و تحقیر
جامعه «نسل نو سادات افغانستان» اظهارات مورد اعتراض آقای محمد محقق را، با توجه به متن، زمینه و آثار اجتماعی آن، اهانت‌آمیز، تحقیرکننده و موجب جریحه‌دارشدن کرامت اجتماعی جامعه سادات افغانستان می‌داند و آن را به‌صورت صریح محکوم می‌نماید.
هیچ شخصیت سیاسی، مذهبی، حزبی یا اجتماعی، صرف‌نظر از سابقه، جایگاه یا میزان نفوذ خود، حق ندارد شأن یک جامعه انسانی را وسیله رقابت سیاسی یا تبلیغات شخصی قرار دهد.
جامعه سادات افغانستان اعلام می‌دارد که کرامت انسانی موضوع معامله سیاسی نیست.
ماده ۲ ـ پایان مهلت ده‌روزه و مسئولیت ناشی از سکوت
جامعه سادات افغانستان پیش از صدور این قطعنامه، مهلت ده‌روزه‌ای برای عذرخواهی، اصلاح موضع و جبران اهانت تعیین نمود.
با پایان این مهلت، از منظر جامعه سادات، هیچ اقدام روشن، رسمی و قابل استنادی از سوی آقای محمد محقق برای عذرخواهی از جامعه سادات و اصلاح موضع مورد اعتراض مشاهده نشده است.
از این رو، جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که سکوت و عدم اصلاح موضع پس از پایان مهلت تعیین‌شده، دیگر صرفاً به‌عنوان یک واکنش اولیه یا یک لغزش لفظی تلقی نخواهد شد.
بلکه استمرار سکوت در برابر یک مطالبه عمومی و روشن، از دید جامعه سادات، قرینه‌ای جدی بر استمرار همان موضع تلقی می‌گردد؛ مگر اینکه آقای محقق به‌صورت صریح، روشن و بدون ابهام موضع خود را اصلاح نماید.
این برداشت، یک موضع و ارزیابی اجتماعی است و نه صدور حکم قضایی درباره نیت یا مسئولیت کیفری فرد.
ماده ۳ ـ عذرخواهی؛ نشانه بزرگی، نه ضعف
جامعه سادات افغانستان تأکید می‌کند که عذرخواهی از یک جامعه، نشانه شکست، ضعف یا کوچک‌شدن یک رهبر نیست.
برعکس، پذیرش مسئولیت و عذرخواهی در برابر مردمی که از سخن یک شخصیت عمومی آسیب دیده‌اند، از نشانه‌های بلوغ سیاسی و عزت نفس اخلاقی است.
از شخصیتی که سال‌ها در عرصه عمومی افغانستان حضور داشته است، انتظار می‌رود اگر سخنی موجب اهانت به یک جامعه شده، به جای پافشاری بر آن، مسئولیت اخلاقی خود را بپذیرد.
جامعه سادات افغانستان معتقد است که عذرخواهی می‌توانست نقطه پایان این مسئله باشد؛ اما عدم عذرخواهی، آن را به مسئله‌ای اجتماعی و تاریخی تبدیل کرده است.
ماده ۴ ـ از «سخن» تا «الگوی رفتاری»
جامعه سادات افغانستان میان یک لغزش لفظی و یک موضع استمرار‌یافته تفاوت قائل است.
چنانچه یک شخصیت سیاسی پس از اعتراض عمومی، فرصت کافی برای توضیح، اصلاح یا عذرخواهی داشته باشد و از انجام آن خودداری نماید، جامعه حق دارد درباره معنای سیاسی و اجتماعی این سکوت پرسش کند.
بر همین اساس، عدم اصلاح موضع پس از مهلت ده‌روزه، از سوی جامعه سادات به‌عنوان نشانه‌ای از تداوم موضع مورد اعتراض تلقی خواهد شد.
در صورت تکرار این‌گونه مواضع یا وجود شواهد مشابه، جامعه سادات آن را در چارچوب گسترده‌تر رفتار تبعیض‌آمیز و احتمالیِ سیستماتیک علیه سادات مستندسازی و بررسی خواهد کرد.
فصل دوم
مبانی شرعی و اخلاقی
ماده ۵ ـ حرمت تحقیر انسان در شریعت
جامعه سادات افغانستان، معیار رفتار خود را نه انتقام، بلکه عدالت می‌داند.
قرآن کریم تمسخر و تحقیر انسان‌ها را منع کرده و درباره کسانی که پس از چنین رفتاری توبه نمی‌کنند، تعبیر «الظالمون» را به کار می‌برد.
از همین رو، هیچ فردی نمی‌تواند با اتکا به قدرت، شهرت یا جایگاه سیاسی، خود را فراتر از معیارهای اخلاقی و انسانی بداند.
ماده ۶ ـ محکومیت تکبر و خودبزرگ‌بینی
قرآن کریم می‌فرماید:
«إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ»
و نیز:
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ کُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ»
جامعه سادات افغانستان، این آیات را یادآور یک اصل بنیادین می‌داند:
قدرت سیاسی، مجوز تحقیر انسان نیست و جایگاه اجتماعی، انسان را از پاسخ‌گویی اخلاقی معاف نمی‌کند.
ماده ۷ ـ عدالت حتی در برابر مخالف
جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که حتی در برابر کسانی که با آنها اختلاف سیاسی دارد، خود را موظف به رعایت عدالت می‌داند.
از همین رو، درباره آقای محمد محقق نیز هر ادعای مربوط به مسئولیت کیفری، جنایت یا تخلف، تنها بر اساس اسناد قابل بررسی و تصمیم مراجع صالح پیگیری خواهد شد.
این اصل برای جامعه سادات یک اصل دوطرفه است:
همان‌گونه که از دیگران عدالت می‌خواهیم، خود نیز باید عدالت را رعایت کنیم.
فصل سوم
مبانی حقوق بشری و بین‌المللی
ماده ۸ ـ کرامت برابر انسان‌ها
ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر تصریح می‌کند که همه انسان‌ها آزاد و برابر در کرامت و حقوق متولد می‌شوند.
ماده ۲ نیز برخورداری از حقوق بدون تبعیض، از جمله بر مبنای دین، منشأ اجتماعی و سایر وضعیت‌ها را به رسمیت می‌شناسد.
ماده ۷ نیز بر برابری در برابر قانون و حمایت در برابر تبعیض تأکید دارد.
بنابراین، جامعه سادات افغانستان حق خود می‌داند که هرگونه رفتار یا گفتاری را که بر اساس شواهد معتبر متضمن تحقیر یا تبعیض علیه این جامعه باشد، مورد اعتراض قرار دهد.
ماده ۹ ـ آزادی بیان و حدود مسئولیت
جامعه سادات افغانستان مخالف آزادی بیان نیست.
اما آزادی بیان به معنای مصونیت مطلق هر نوع گفتار از مسئولیت اجتماعی و حقوقی نیست.
طبق ماده ۲۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، حمایت از نفرت مذهبی یا ملی که به تحریک تبعیض، خصومت یا خشونت منجر شود، در شرایط مقرر در آن ماده، باید ممنوع شود. سازمان ملل نیز تأکید کرده است که برای رسیدن به این آستانه، زمینه، محتوا، قصد و آثار گفتار اهمیت دارد.
بنابراین، جامعه سادات میان نقد سیاسی و هتک کرامت یا تحریک تبعیض علیه یک جامعه تمایز قائل است.
فصل چهارم
مسئولیت سیاسی و نمایندگی اجتماعی
ماده ۱۰ ـ هیچ فردی نماینده خودخوانده همه سادات نیست
جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که هیچ فرد یا جریان سیاسی، صرفاً به دلیل سابقه سیاسی یا حزبی، حق ندارد دیدگاه شخصی خود را به‌عنوان دیدگاه تمام سادات افغانستان معرفی نماید.
هیچ‌کس نمی‌تواند از یک سو مدعی نمایندگی جامعه‌ای باشد و از سوی دیگر، در برابر اعتراض گسترده همان جامعه نسبت به اهانت یا تحقیر، سکوت اختیار کند.
از این رو، جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند:
آقای محمد محقق سخنگو یا نماینده جامعه سادات افغانستان نیست و هیچ موضع شخصی وی را نمی‌توان موضع جامعه سادات تلقی کرد.
ماده ۱۱ ـ نمایندگی شیعیان نیز موضوع خودکار نیست
همچنین هیچ شخصیت سیاسی نمی‌تواند صرفاً بر مبنای سابقه سیاسی، حزبی یا مذهبی، خود را نماینده تمام شیعیان افغانستان معرفی نماید.
نمایندگی واقعی یک جامعه، محصول اعتماد، پذیرش و پاسخ‌گویی در برابر همان جامعه است.
از این رو، جامعه سادات افغانستان حق خود می‌داند که در مجامع داخلی و بین‌المللی، هرگونه ادعای نمایندگی سادات از سوی اشخاصی را که فاقد پذیرش اجتماعی این جامعه هستند، به‌صورت رسمی مورد پرسش قرار دهد.
فصل پنجم
تصمیمات و اقدامات
ماده ۱۲ ـ ایجاد پرونده مستند
جامعه «نسل نو سادات افغانستان» موظف می‌گردد:
۱. متن کامل اظهارات مورد اعتراض را جمع‌آوری نماید؛
۲. تاریخ، محل، رسانه و زمینه بیان آنها را ثبت کند؛
۳. واکنش‌های رسمی و عمومی جامعه سادات را مستند سازد؛
۴. مهلت ده‌روزه و پایان آن را ثبت نماید؛
۵. پاسخ یا عدم پاسخ رسمی آقای محمد محقق را مستند کند؛
۶. موارد مشابه احتمالی را، در صورت وجود، جمع‌آوری و با اسناد مستقل تطبیق دهد.
ماده ۱۳ ـ بررسی ادعای تبعیض سیستماتیک
با توجه به عدم اصلاح موضع پس از پایان مهلت ده‌روزه، جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که این موضوع را صرفاً به‌عنوان یک رخداد منفرد تلقی نمی‌کند.
از این پس، هرگونه سخن، موضع، رفتار یا اقدام دیگری که شواهد معتبر آن را به تبعیض علیه سادات مرتبط سازد، در یک پرونده مستقل بررسی خواهد شد.
در صورت مشاهده الگوی تکرارشونده و مستند، موضوع می‌تواند از سوی جامعه سادات به‌عنوان ادعای رفتار تبعیض‌آمیز سیستماتیک مطرح و برای بررسی حقوقی در اختیار نهادهای ذی‌صلاح قرار گیرد.
ماده ۱۴ ـ پیگیری حقوقی
جامعه سادات افغانستان حق خود می‌داند که در صورت وجود مبنای حقوقی و اسناد کافی، موضوع را از طریق:
نهادهای حقوق بشری؛
نهادهای ضدتبعیض؛
مراجع قضایی ذی‌صلاح؛
نهادهای بین‌المللی مربوط؛
سازمان‌های مدافع حقوق اقلیت‌ها؛
و سایر سازوکارهای قانونی قابل دسترس
پیگیری نماید.
هرگونه ادعای کیفری نیز تنها پس از بررسی اسناد و در چارچوب صلاحیت مرجع قانونی مربوط مطرح خواهد شد.
ماده ۱۵ ـ مستندسازی ادعاهای تاریخی
جامعه «نسل نو سادات» موظف می‌شود اسناد مرتبط با ادعاهای تاریخی درباره عملکرد آقای محمد محقق و افراد یا ساختارهای وابسته به وی را، بدون تحریف و بدون پیش‌داوری، جمع‌آوری و دسته‌بندی نماید.
در این پرونده میان:
ادعا، شهادت، سند، گزارش مستقل، یافته پژوهشی و حکم قضایی
تفکیک روشن صورت خواهد گرفت.
در صورت تکمیل اسناد، مجموعه‌ای پژوهشی و مستند برای استفاده نسل آینده و پژوهشگران افغانستان تهیه خواهد شد.
ماده ۱۶ ـ پاسخ به هتاکی در خارج از افغانستان
هر فردی که در کشورهای اروپایی، امریکایی یا سایر کشورها علیه سادات افغانستان مرتکب توهین، تهدید، افترا، تحریک به نفرت یا رفتار تبعیض‌آمیز شود، در صورتی که رفتار وی با قوانین کشور محل وقوع جرم تعارض داشته باشد، جامعه سادات حق دارد اسناد مربوط را به مراجع قانونی همان کشور ارائه نماید.
هیچ اقدام خارج از قانون، تهدید یا انتقام‌گیری شخصی از سوی جامعه سادات مورد تأیید نیست.
پاسخ ما سند است؛ پاسخ ما قانون است؛ و پاسخ ما حافظه تاریخی است.
فصل ششم
موضع نهایی جامعه سادات افغانستان
ماده ۱۷ ـ پایان مهلت اخلاقی
با پایان مهلت ده‌روزه و عدم مشاهده عذرخواهی رسمی، جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که فرصت اصلاح داوطلبانه این مسئله از سوی آقای محمد محقق سپری شده است.
از این تاریخ به بعد، موضوع در چارچوب یک مسئله عمومی مربوط به کرامت جامعه سادات، مسئولیت سیاسی و پاسخ‌گویی اجتماعی دنبال خواهد شد.
ماده ۱۸ ـ عذرخواهی همچنان ممکن است
با وجود پایان مهلت، جامعه سادات افغانستان اعلام می‌کند که درِ اصلاح و عذرخواهی بسته نیست.
اما عذرخواهی مورد انتظار باید:
صریح، مستقیم، عمومی، بدون توجیه، بدون انتقال مسئولیت به دیگران و بدون تکرار ادعای مورد اعتراض باشد.
چنین عذرخواهی‌ای می‌تواند راه را برای پایان مسالمت‌آمیز این اختلاف باز کند.
ماده ۱۹ ـ هشدار تاریخی
جامعه سادات افغانستان تأکید می‌کند:
هیچ قدرت سیاسی دائمی نیست؛ هیچ جایگاه اجتماعی ابدی نیست؛ اما سخن و رفتار انسان‌ها در حافظه تاریخی جامعه باقی می‌ماند.
کسی که در برابر قدرت، دیگران را تحقیر کند، ممکن است برای مدتی صدای بلندتری داشته باشد؛ اما تاریخ، تنها صدای بلند را ثبت نمی‌کند؛ مسئولیت و پاسخ‌گویی را نیز ثبت می‌کند.
از این رو، عدم عذرخواهی پس از یک مطالبه روشن و مهلت ده‌روزه، در حافظه جامعه سادات به‌عنوان بخشی از پرونده این واقعه ثبت خواهد شد.
ماده ۲۰ ـ اعلام موضع نهایی
جامعه «نسل نو سادات افغانستان» اعلام می‌کند:
ما خواهان دشمنی نیستیم؛ اما تحقیر را نیز عادی نخواهیم کرد.
ما خواهان انتقام نیستیم؛ اما از حق خود برای دادخواهی نمی‌گذریم.
ما خواهان حذف کسی نیستیم؛ اما اجازه نخواهیم داد کسی به نام سیاست، کرامت یک جامعه را حذف کند.
ما آزادی بیان را می‌پذیریم؛ اما آزادی بیان را پوششی برای تبعیض و تحقیر نمی‌دانیم.
ما اختلاف سیاسی را می‌پذیریم؛ اما توهین به یک جامعه را اختلاف سیاسی نمی‌نامیم.
و اعلام می‌کنیم:
«سادات افغانستان نه شهروند درجه دوم‌اند، نه جامعه‌ای بی‌صدا و نه موضوعی برای معامله سیاسی.»
اگر سخنی موجب اهانت شده است، راه اصلاح آن روشن است:
پذیرش مسئولیت؛ اصلاح موضع؛ عذرخواهی؛ و احترام.
و اگر این راه انتخاب نشود، جامعه سادات افغانستان نیز راه خود را انتخاب خواهد کرد:
راه قانون، راه مستندسازی، راه دادخواهی و راه حافظه تاریخی.
سخن پایانی
خداوند متعال می‌فرماید:
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ»
و می‌فرماید»
«وَمَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولَٰئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»
جامعه سادات افغانستان این آیات را حکم درباره شخص خاصی نمی‌داند؛ بلکه آنها را معیار اخلاقی و الهی برای همه انسان‌ها، از جمله صاحبان قدرت و نفوذ می‌داند.
ما معتقدیم عزت واقعی در قدرت‌نمایی نیست؛
در توانایی پذیرش خطاست.
بزرگی در تحقیر دیگران نیست؛
در احترام به کرامت آنان است.
و پیروزی واقعی در خاموش‌کردن صدای یک جامعه نیست؛
در توانایی شنیدن اعتراض آن جامعه و اصلاح رفتار خویش است.
جامعه «نسل نو سادات افغانستان»
تاریخ صدور: چهارشنبه، ۱۹ ربیع‌الثانی ۱۴۴۸ق / ۸ میزان ۱۴۰۵ش / ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶م
